ในอดีตการเข้าถึงข้อมูลด้านเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศของไทย “ไม่ใช่เรื่องง่าย” การนำมาใช้ประโยชน์จึงอยู่ในวงแคบ แม้ต่อมาจะมีการให้บริการผ่านระบบออนไลน์ แต่การประมวลผลภาพถ่ายดาวเทียมเป็นรายภาพ (Scene Basis) ยังไม่สามารถตอบโจทย์การประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) และหลายช่วงเวลา (Time Series) ได้
แต่ปัจจุบันด้วยเทคโนโลยีที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว ทั้งด้านการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) การวิเคราะห์ข้อมูล การเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning) และเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) รวมถึงการพัฒนาซอฟต์แวร์ระบบเปิด (Open Source) และการแบ่งปันข้อมูลสำรวจโลกจากหน่วยงานเจ้าของดาวเทียมหลายแห่งทั่วโลก ทำให้ผู้สนใจและนักพัฒนา (Developer) สามารถเข้าถึงข้อมูลด้านเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ และนำไปต่อยอดเป็นแอพพลิเคชั่นได้อย่างสะดวกและรวดเร็วมากขึ้น
เพื่อยกระดับความสามารถในการ “เข้าถึง” ทรัพยากรและโครงสร้างพื้นฐานภูมิสารสนเทศของประเทศไทยให้ “ทุกคน” ได้ใช้ประโยชน์และสร้างคุณค่าจากข้อมูลสำรวจโลก ที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้ใช้งานได้อย่างตรงประเด็นและทันต่อสถานการณ์ปัจจุบัน
สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ซึ่งมีพันธกิจสำคัญในการให้บริการชั้นข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียมสำหรับการประยุกต์ใช้ประโยชน์ในการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ของประเทศไทยได้พัฒนา “GISTDA sphere” ขึ้นเพื่อเป็นแพลตฟอร์มดิจิทัลด้าน “แผนที่” หรือ “ภูมิสารสนเทศ” ที่ครบวงจรของคนไทยพัฒนาโดยคนไทยลดการพึ่งพาเทคโนโลยีของต่างชาติและใช้ข้อมูลที่จัดทำโดยประเทศไทย
"ดร.ภานุ เศรษฐเสถียร หัวหน้าฝ่ายภูมิสารสนเทศพื้นฐาน แผนที่และความมั่นคง GISTDA กล่าวถึงแพลตฟอร์ม “GISTDA sphere” ว่าเริ่มพัฒนาขึ้นตั้งแต่ปลายปี 2564 (ปีงบประมาณ 2565) โดยมาพร้อมกับแนวคิด “Open Platform Spatial Big Data for all Thailand” ที่มีความยืดหยุ่น ลดความซ้ำซ้อนและลดภาระในการจัดเก็บข้อมูลขนาดใหญ่ เพิ่มความสะดวกในการเข้าถึงข้อมูลของผู้ใช้
“การพัฒนาในปีแรก ๆ เริ่มจาก MAP APIs หรือเครื่องมือสร้างแผนที่ออนไลน์ ต่อมามีการพัฒนาเครื่องมือสกัดข้อมูลจากภาพถ่ายดาวเทียม และเริ่มสกัดข้อมูลในชั้นข้อมูลอื่นๆ พร้อมทดสอบในพื้นที่ขนาดเล็ก ก่อนจะต่อยอดเป็นแผนที่ 3 มิติ เพื่อตอบโจทย์ด้านการพัฒนาเมืองน่าอยู่หรือ Smart city ในปี 2567 โดยมีจังหวัดขอนแก่นเป็นพื้นที่นำร่อง”
กว่า 3 ปีที่ผ่านมา GISTDA มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ “GISTDA sphere” กลายเป็นแพลตฟอร์มดิจิทัลที่เป็นแหล่งรวบรวมเครื่องมือและข้อมูลเชิงพื้นที่ดิจิทัลผ่านการเชื่อมโยงด้วย API (Application Programing Interface) หรือการเชื่อมต่อโปรแกรมประยุกต์ เพื่อรองรับการพัฒนาแอปพลิเคชั่นหรือบริการด้านข้อมูลเชิงพื้นที่ในรูปแบบต่าง ๆ
โดยแพลตฟอร์มจะเป็นตัวให้บริการโครงสร้างพื้นฐานของเครื่องมือที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ และเป็นที่รวมรวมข้อมูลต่าง ๆ จำนวนมากเข้าไว้ด้วยกันปัจจุบันแพลตฟอร์ม “GISTDA sphere” ประกอบไปด้วย 4 ฟีเจอร์หลัก คือ
Data Cube ฐานข้อมูลสำหรับการประมวลผลข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมในเชิงพื้นที่และเวลา (Spatio-temporal)
Map APIs ประกอบไปด้วยเครื่องมือในการสร้างแผนที่แบบ online เหมาะสำหรับนำไปใช้สร้างเว็บไซต์และแอปพลิเคชัน เช่น, JavaScript, Flutter,React Native และ VueJS รองรับการใช้งานบนหลายแพลตฟอร์ม เช่น iOS,Android
Map Maker สำหรับสร้างเว็บแอปพลิเคชันด้านแผนที่ได้แบบออนไลน์ โดยไม่ต้องเขียนโปรแกรม แค่อัปโหลดชั้นข้อมูลเข้าระบบสามารถสร้าง Dashboard เพื่อนำเสนอข้อมูลด้วยตาราง กราฟ และแผนที่สร้าง GeoStories เพื่อเล่าเรื่องราว Storyboard โดยมีแผนที่ประกอบด้วย OpenPortal และ Web Service สำหรับให้บริการข้อมูลภูมิสารสนเทศแบบออนไลน์
ข้อมูล เครื่องมือและบริการต่าง ๆ บนแพลตฟอร์มนี้ ผู้สนใจสามารถนำไปต่อยอดพัฒนาเป็นโซลูชั่นที่ตอบโจทย์ธุรกิจได้อย่างหลากหลาย โดยมีตัวอย่างการใช้งานและแอปพลิเคชันเช่น Where ระบบการค้นหาเส้นทางแบบ Turn by turn navigation ที่ผู้ใช้งานสามารถป้อนจุดเริ่มต้นและจุดปลายทางได้ พร้อมทั้งมีเสียงนำทางประกอบ สามารถดาวน์โหลดได้ทั้งบน iOS และ Android
Better Crop ตัวอย่างเว็บไซต์สำหรับให้บริการสอบถามข้อมูลพื้นที่เหมาะสมในการปลูกพืชเศรษฐกิจเพียงผู้ใช้งานวาดขอบเขตบริเวณพื้นที่ที่สนใจ ระบบจะทำการการวิเคราะห์พื้นที่ และแสดงพื้นที่เหมาะสมของพืชแต่ละชนิด รวมถึงราคาต้นทุนในการเพาะปลูกและราคาขายในปัจจุบันและ Flood Information ตัวอย่างเว็บไซต์สำหรับให้บริการสอบถามข้อมูลพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซากในรอบ 11 ปี (พ.ศ.2554 - พ.ศ.2564) ผู้ใช้งานสามารถเลือกสอบถามพื้นที่น้ำท่วมจากการเลือกขอบเขตจังหวัดและอำเภอหรือสอบถามพื้นที่น้ำท่วมโดยรอบขอบเขตของการปักหมุดบนแผนที่ที่สนใจได้
หัวหน้าฝ่ายภูมิสารสนเทศพื้นฐาน ฯ บอกอีกว่า แพลตฟอร์ม ฯ นี้มุ่งเน้นที่นักพัฒนาซอฟต์แวร์ หรือ Developer ในการนำไปต่อยอดพัฒนาเป็นแอปพลิเคชั่นต่างๆ รวมถึงเกิดการนำไปใช้งานในหน่วยงานที่ใช้งานแผนที่ ในการกำหนดนโยบายเชิงพื้นที่และสนับสนุนการตัดสินใจได้อย่างทันเหตุการณ์ และมีประสิทธิภาพ
การเกิดขึ้นของ “GISTDA sphere” ในประเทศไทยถือเป็นการยกระดับการประยุกต์ใช้ภูมิสารสนเทศของประเทศให้ใช้งานง่ายขึ้นคนไทยทุกคนสามารถเข้าถึงได้ด้วยข้อมูลที่หลากหลายและมีความถูกต้องเชิงตำแหน่งสูง จะทำให้เกิดการขยายตัวทางธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศและช่วยแก้ไขปัญหาเชิงพื้นที่ในทุกระดับ
ข้อมูลโดย : สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์กรมหาชน) : GISTDA (12/06/2568)